Yugoslavya’nın Dağılma Nedenleri

Yugoslavya’nın birçok kez yıkılıp kurulmasının ardında tarihi, kültürel ve dini sebepler bulunmaktadır. Bu nedenlere değinmeden önce kısa bir şekilde dağılma sürecini aktaralım:

Tito’nun liderliğinde bir şekilde ayakta duran Yugoslavya, Tito’nun ölümünden sonra dağılma sürecine girdi. Bunun ilk işareti ise 1989’da alındı. Bu, Sırbistan’ın zorlamasıyla, 1974 Anayasası’na, Kosova ile ilgili getirilen yeni düzenleme idi. Sırbistan bu düzenleme sayesinde, Kosova Arnavut’larının öteden beri devam eden cumhuriyet olma taleplerine karşı, Kosova ve Voyvodina özerk bölgelerinin özerkliklerini sınırlandırmayı başardı ve Sırbistan içinde ‘de facto’ (fiili) cumhuriyetler haline getirdi. Alınan bu olumsuz işaret, diğer cumhuriyetlerde çoktan olgunlaşan tepki faktörünün ortaya vurulması için yeterli oldu. Açıkça, gereğinden fazla öne çıkan ‘Sırp egemenliğine’ ve ülkedeki siyasi krize bir tepki olarak Hırvatistan’da ve Slovenya’da milliyetçilik hareketleri başladı. Ve bu da bağımsızlık taleplerini kamçılayan bir faktör oldu. Fazla zaman geçmeden, II. Dünya Savaşı’nda Tito’ya büyük destek vermiş olan Slovenler’in meclisi 27 Eylül 1989 tarihinde Cumhuriyet Anayasası’nda yapılan ve özellikle Cumhuriyet’in ayrılmasına izin veren değişikliği oyçokluğuyla onayladı, 2 Temmuz 1990’da da cumhuriyetler arasında bağımsızlık ilan eden ilk cumhuriyet meclisi oldu. Slovenya’nın bu hareketini çok geçmeden diğer cumhuriyetler de izledi ve birliği oluşturan cumhuriyetler, uluslararası sahnede bağımsız birer devlet olarak ortaya çıktı.

Dağılma süreci fiili olarak genel hatları ile bu şekilde gerçekleşmişken, Yugoslavya’nın dağılma sürecinin altında yatan nedenler ise yaşanan bu süreci anlamak açısından önemlidir.

1-) Çok milletli yapı

Balkanlar coğrafi olarak çok önemli bir geçiş koridoru üzerinde bulunmaktadır. Eski dönemlerden beri doğudan batıya göç eden ve Avrupa’ya akınlar yapan Asya kavimleri ekseriyetle bu güzergahı kullanmışlardır. Böylelikle Balkanlar’da çok milletli yapı ortaya çıkmış ve bu yapı çeşitli vesilelerle patlak veren bölgedeki etnik çatışmaların da nedenlerinden bir tanesi olmuştur.

Aynı zamanda bölge insanının dini tercihlerinin de ayrışması bir başka çatışma alanını oluşturmuştur. Katolik-Ortodoks-İslamiyet bölgede inanılan mezhepler ve din olurken bu farklılık taraflar arasında çok uzun süren kanlı savaşları da beraberinde getirmiştir.

2-) Doğu Avrupa’daki Komünist Rejimlerin Yıkılması

yugoslavya sosyalizm

Yugoslavya’nın dağılmasında etkisi olan bir başka neden ise siyasi ve iktisadi bağlantılı olduğu Doğu bloğunun çökmesidir. Her ne kadar, Yugoslavya Bağlantısızlar grubuna dahil olsa da sonuçları itibariyle Sovyet Rusya’nın temsil ettiği komünist Doğu Avrupa Bloğuna daha yakın bulunmaktaydı. İktisadi ve kültürel etkileşimi daha ziyade komünist Doğu’ya yönelikti. Bundan dolayı buradaki olumsuz gelişmeleri doğrudan hissetmekteydi. Bu blokta başlayan rejim değişiklikleri nihai olarak etkisini Yugoslavya’da göstermiş ve benzer demokratikleşme ve liberalleşme talepleri Yugoslavya’nın da dağılmasına neden olmuştur.

3-) Ekonomideki Kötüye Gidiş

Yugoslavya’da etnik unsurların siyasi taleplerinin daha güçlü çıkmasına neden olan bir diğer sebep ise ekonominin bozulmaya başlamasıdır. İşsizliğin artması, üretimin düşmesi, kişi başına düşen gelirin azalması, enflasyonun yükselmesi gibi olumsuz etkiler farklı etnik grupların bir arada yaşamasını zorlaştırmıştır. Her ne kadar, bu olumsuzlukların giderilmesine yönetimce çalışılmışsa da başarıya ulaşılamamıştır.

Not: Bu yazının yazılmasında Osman Karatay-Bilgehan A. Gökdağ tarafından derlenmiş ‘Ege Makedonları’ Balkanlar El Kitabı-Cilt 2: Çağdaş Balkanlar’ isimli eserden kısmen yararlanılmıştır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.