Türkiye’de Ekonomik Kriz Belirtileri

Türkiye’de bir süredir ekonomide yaşanmakta olan sert dalgalanmalar insanların ekonomiye olan ilgisini ve bu alandaki sorularını artırdı. Özellikle dolar başta olmak üzere döviz kurundaki ani yükselişler ve Türk Lirasının ciddi değer kaybı insanları endişelendiriyor. Ekonomistler için çok da beklenmedik olarak niteleyemeyeceğimiz bu sıra dışı durum ortalama vatandaşın geleceğe yönelik kaygılarını haklı olarak artırdı.

türkiye ekonomisi

Dünyaya ucuz şekilde dolar veren Amerika Merkez Bankası kısa adı ile FED’in gayet olağan bir şekilde yani çok önceden planlanarak ve duyurularak gerçekleştirmeye başladığı faiz artırımları gelişmekte olan ekonomiler için risk barındırıyordu. Bunun anlamı global krizden çıkmak için dünyayı fonlayarak tüketimi canlandıran Amerika dolarını yeniden evine çekiyordu. Bunun elbette olacağı bilindiği için gelişmekte olan piyasalarda bu duruma yönelik yatırımlar ve önlemler alınması gerekiyordu. Nitekim gelişmekte olan ülkeler arasında Türkiye bu süreçte olumsuz olarak kendi gibi ülkelerden ayrılmış oldu. Yani TL’deki değer kaybı diğer gelişmekte olan ülke para birimlerinden negatif anlamda ayrıştı ve değer kaybı çok yüksek oldu. Bu da Türkiye’nin kendi iç olumsuzluklarına odaklanması gerektiği mesajını veriyor. Peki Türkiye’nin kendine özgü riskleri neler?

1-) TL NEDEN DEĞER KAYBETTİ?

Doların bütün dünyada değer kazandığını yazının başında söylemiştik. Ancak dolar artışına ek olarak TL’de de değer kaybı olduğunu da belirttik. Peki bunu nasıl açıklayabiliriz?

Türkiye’nin 2018 yılı içerisinde (Şubat Aralık dönemi) ödemesi gereken dış borç miktarı 93,5 milyar Dolar (Mahfi Eğilmez / Kendime Yazılar). Bu ödemelerin gerçekleştirilebilmesi için oluşan döviz talebi kurların yükselmesine yol açıyor.

Bir diğer neden ise Dış borç ödemeleri ve global değer artışı sonucunda yükselen kur özel sektörü ya da reel kesimi (finans dışı özel kesim kuruluşları) endişelendiriyor. Döviz ile borç ödemesi yapacak olan bu kuruluşlar kurlar daha fazla yükselmeden dolar talep etmeye başlıyorlar. Bu da içerdeki dolar talebini artırıyor.

Tıpkı reel kesim gibi hane halkı da yani vatandaşlar da yükselen kuru görünce endişelenerek dolar talep etmeye başlıyorlar.

Tüm bu ülke içi sebepler doların yükselişine ivme kazandırıyor ve dolar global değerinden daha fazla bir şekilde Türkiye’de değerleniyor.

TÜRKİYE EKONOMİSİNİN DİĞER YAPISAL SORUNLARI

Türkiye’nin hep birbiri ile aslında bağlantılı olan ve birbirini tetikleyen sorunlarının bir diğeri ise yüksek enflasyon. Türkiye’de üretilen birçok ürün dahi ithal hammaddeler aracılığıyla üretilmekte. Yani 1 dolarlık bir ürün üretiliyorsa bunun 60 cent’i ithal ediliyor. (Mahfi Eğilmez) Hal böyle olunca dolardaki artış Türkiye’de üretilen ürünlerin dahi fiyatını artırıyor. İşte böylece enflasyonda yükseliş meydana geliyor. İşin ironik yanı ise bunun aynı zamanda bir kısır döngü yaratması. Yani enflasyonun artması ekonomide risklerin de arttığı algısını oluşturuyor doğal olarak. Risklerin arttığını düşünen kişi ve kurumlar dolar talebini artırıyor. Bu da dolardaki yükselişin artmasına neden oluyor.

Bir diğer yapısal sorunumuz ise cari açık. İthal ikame ekonomilerin içine düştüğü bu sorun dolardaki artışla daha da katlanmakta. Türkiye ekonomisi büyürken cari açık ve bütçe açığı da büyümekte. Bu sorunlara işsizlik sorunları da eşlik etmekte.

enflasyon

Yatırımcıların faiz artırılması konusunda siyasette yaşanan tartışmalardan endişelendiği ve Merkez Bankasının gerçekten bağımsız olup olmadığı da bu sorunlara ek olarak özellikle bir dönem gündemde durmaktaydı. Çekingen faiz artırımları istenilen etkiyi oluşturmamış ve dolar bu faiz artırımları karşısında kısa bir dönem düşse de yine tırmanışını sürdürmüştür.

Genel manada sorunları en temel düzeyde özetlemiş olduk. Türkiye’deki enflasyon, işsizlik, kur ve cari açığın hepsinde görülen artış ekonomi için ciddi olumsuz sinyalleri barındırıyor. Tüm bu olumsuz belirtilerin bir ekonomik kriz olarak nitelenip nitelenmeyeceği konusu ise politik tartışmaları da beraberinde getiriyor. Okurlarımızın aşağıya bırakacakları yorumları da bu noktada önemsiyoruz.

One thought on “Türkiye’de Ekonomik Kriz Belirtileri

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.