Charles De Gaulle ve Avrupa Birliği

Avrupa Birliği’nin daha yeni doğduğu ve entegrasyon çabaları ile şekillenmeye başladığı dönemin önemli aktörlerinden biri hiç şüphesiz dönemin Fransız lideri Charles De Gaulle’dur. De Gaulle baskın karakterli ve son derece milliyetçi bir başkandı.

Soğuk Savaş döneminde Avrupa’nın, Sovyetler Birliği ile Amerika Birleşik Devletleri yanında üçüncü bir kutup olabileceğine inanan De Gaulle bu amaçla birleşik bir Avrupa’ya inanmışsa da kafasındaki Birleşik Avrupa fikri federal bir sisteme dayanmamaktaydı. Daha çok hükümetler arası organizasyona dayanan birlikten yana tavır takınmış olan De Gaulle’un bu inancı dönemin Avrupa Birliği yolundaki entegrasyon çabalarına damga vurmuştur.

Bu yazıda De Gaulle’un Avrupa ve Avrupa Birliği’ne yönelik düşüncelerini, Avrupa Birliği’nin kuruluş dönemindeki derin etkisini ve bu süreçte yaşanmış önemli olayları açıklamaya çalışacağız. Öncelikle kısa paragraflar halinde Charles De Gaulle’un politikalarının altında yatan temel düşüncelerini aktaralım. Bu kısa açıklamalar çok sayıda kaynaktan çok iyi şekilde özetlediğimize inandığımız çıkarımları barındırmaktadır. Daha sonra bu temel düşüncelerin etkisiyle ortaya çıkan politikaları ve tarihsel süreci göreceğiz.

DE GAULLE’UN POLİTİKALARINI BELİRLEYEN TEMEL DÜŞÜNCELERİ

Birlikteki entegrasyon çabalarında Fransız lider için önemli olan askeri savunma ve ekonomi başlıklarıydı. Jeopolitik, ideolojik veya kültürel entegrasyon çok büyük bir anlam ifade etmemekteydi.

Fransa’nın küresel bir güç olma adına yeterli büyüklükte olmadığının farkında olan De Gaulle birleşik bir Avrupa’nın başat gücü olmayı amaçlıyordu ancak bu şekilde Fransa küresel bir güç olmayı başarabilirdi. Ayrıca Soğuk Savaş’ın yaşandığı bu dönemde güvenlik her şeyden önce geliyordu. Harap olmuş bir Avrupa vardı bu dönemde ve Sovyet tehdidi son derece canlıydı. Güvenlik alanında iş birliklerine gitmek son derece akılcı bir politika olacaktı.

Charles De Gaulle

Fransız liderin dönemine damga vuran politikalarının altında yatan bir diğer temel unsurun konusu ise Almanya olmuştur. Bilindiği üzere, Fransa ve Almanya tarih boyunca hep çatışma halinde olmuştur. Kaldı ki, Avrupa Birliği fikrinin de ilk kez Fransa ve Almanya arasında ortaya çıması da tesadüfi değildir. Sürekli yaşanan bu savaşlara son verme amaçlı bir barış projesi olarak Avrupa Birliği’ni nitelendirmek yanlış olmayacaktır. De Gaulle Fransa için tarihsel sebeplerle hep tehdit olarak algılanmış Almanya’yı kontrol altında tutmayı çok ama çok önemsiyordu. Almanya’yı batı blokunun bir parçası olarak tutmayı amaç edinen Fransız lider Almanya ile yakın ilişkiler kurmayı ve iş birliği yapmayı önemsemiştir.

İngiltere ise De Gaulle’un hep kuşku ile baktığı bir ülke olmuştur. Fransa’nın Avrupa içinde başat güç olması fikrine sıkı sıkıya bağlı olan Fransız lider bu anlamda İngiltere’yi bir rakip olarak görmüştür. İngiltere’nin Amerika Birleşik Devletleri ile olan sıkı ilişkisi de açıkçası De Gaulle’un hiç hoşuna gitmeyen bir durumdu. İngiltere’nin bu toplulukta yer alması topluluk içerisinde Amerika’nın etkisini veya baskın rolünü artıracağına inanan Fransız siyasetçi bu sebeple İngiltere’nin yaptığı üyelik başvurularını iki kere reddetmesi ile de tarihte ayrı bir önemli iz bırakmıştır.

AVRUPA SAVUNMA TOPLULUĞU ÖNERİSİ HAYATA GEÇMİYOR

Charles De Gaulle açısından birlik fikrinin federatif öğeler içermediğini yazının en başında vurgulamıştık. Fransız lider için ulusal yetkileri uluslar ötesi bir yapıya devretme fikrinin kabul edilebilir bir yanı yoktu. Birlik için yapılan her girişimde De Gaulle bu çekincesini yani birliğin federatif bir oluşuma dönüşmesi ve uluslar ötesi bir yapı kazanması tehlikesine karşı olma tutumunu her zaman ön planda tutmuştur.

Ulusal bağımsızlıktan ödün vermenin ucundan kıyısından dahi geçmeyen De Gaulle için Avrupa Savunma Topluluğu fikri tehlikeli bir düşünceydi. Bu nedenle bu entegrasyona karşı bir tavır sergilemiştir.

Fransız lider için bu topluluğa karşı olmanın tek sebebi ulusal bağımsızlığın önemi konusu da değildi. Bir diğer başlık yine yazının başlarında açıkladığımız Almanya konusu olmuştur. Almanya’yı her zaman kontrol altında tutmaya çabalayan De Gaulle komşusunun gelişmesini istemiyordu. Üye ülke askerlerinden oluşacak bir savunma topluluğu fikri bu bakımdan sıcak karşılanmıyordu. Almanya’nın yeniden silahlanma ve toparlanma sürecine girmesine neden olabilecek bu girişim önerisini De Gaulle reddetmiştir.

İNGİLTERE’NİN ÜYELİK BAŞVURUSU İKİ KEZ REDDEDİLİYOR

Charles De Gaulle her ne kadar hükümetler arası bir bütünleşme taraftarı olsa da Avrupa Ekonomik Topluluğu ‘una üyeliğe sıkı bir entegrasyon içermesine rağmen 1958 yılında Fransa başvurmuştu. Bunda içerde yani ülkesinde Fransız liderin güç kaybetmesinin etkisi ile hükümete giren Sosyalistlerin ve Hıristiyan demokratların baskısı, De Gaulle’un Fransa’ya global bir nitelik kazandırmak istemesi ve birtakım çıkarlar etkili olmuştu.

Fransa Başkanının İngiltere’ye bakışını yazının önceki kısımlarında açıklamıştık. Fransız lider İngiltere’nin bu topluluğa üye olması halinde Amerika’nın içerdeki bir Truva atı görevi göreceğine inanıyordu. Birlik içerisinde Amerika hegemonyası artacak belki Fransa’nın birliğin başat gücü olma ideali gerçekleşmeyecekti. Üstelik Soğuk Savaş döneminde üçüncü bir kutup olmayı amaçlamıştı De Gaulle. Bu amaç da İngiltere’nin üyeliği neticesinde hayata geçmeyecekti.

Fransız Başkan birliğin Fransa ve Almanya merkezli olmasını istiyor, İngiltere’nin üye olması halinde sahip olduğu güçle birlik içerisinde önemli bir merkez olacağını öngörüyordu. İşte tüm bu sebeplerle Charles De Gaulle 1961 ve 1967 yıllarında İngiltere’nin üyelik başvurularının olumsuz neticelenmesine sebep oldu. İngiltere iki kez kapıdan döndü ve ancak Charles De Gaulle’un iktidardan ayrılmasından sonra İngiltere topluluğun bir parçası olabildi.

de gaulle

Bu yazıda Charles De Gaulle’un Avrupa Birliği sürecinin başında oynadığı büyük rolü açıklamaya çalıştık. Baskın karakterli oluşu ve Fransız milliyetçiliğinden taviz vermeyen tavrı ile entegrasyon sürecinde belirleyici roller oynamış bu devlet adamının Avrupa Birliği serüvenindeki politikalarını ve bu politikalarına kaynaklık eden düşüncelerini özetledik.

Charles De Gaulle’un da bir parçası olduğu Avrupa Birliği kuruluş sürecinde yaşanan gelişmeleri, antlaşmaları, krizleri, reddedilen planları ise başka bir yazıda derlemeyi planlamaktayız. Bu yazılardan haberdar olmak için sitenin sağ tarafında bulunan mail aboneliği yöntemini kullanabilirsiniz.

Not: Kuruluş döneminde birlik Avrupa Birliği ismini henüz almamış olsa da yazıda kavram kargaşası olmaması adına Avrupa Birliği nitelemesi kullanılmıştır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.